Termiz shahrini yoritishga birinchilardan bo’lib uringanlardan biri 1820 yilda Buhoroga kelgan rus elchiligining kotibi G.Meyendorfdir. U Ter­miz vayronalari Amuning sul sohilida joylash-gan SHermedning ruparasida ekanligini yozgan. "U erda shagal va tosh uyumlaridan bulak h,ech narsa yuk,; (u erda) saqlanib qolgan turar joy loydan yasalgan". Uning kursatmalariga asoslangan V.G. Tizengauzen 1853 yilda SHermed kdyta kuril-gan, Ibn Battuta borgan shahdrning aynan uzi bo’lishi kerak, degan tahmin bilai matbuotda chikdi.

Vud sayohatnomasi nashriga 1872 yilda suzbo-shi yozgan ingliz geografi G. Yo’l' Ibn Battuta eslatib o’tgan Termiz guyo, hali ham mavjud, biroq endi biz u hakda hech narsa eshitmayapmiz", deb ta`kidlab o’tgan. Bu fikr keyingi yilning uzi-dayok A. P. Fedchenkoda e`tiroz tutdirdi. U "Ter­miz vayronasi" tugrisidagina eshitganini basn etdi. N. A. Maev tomonidan 1874 yilgi Hisor ekspediciyasi davrida tuplangan surov ma`lumot-lari ham usha paytda chindan ham Termiz vayrona-larigina qolganini tasdikladi.

1877 yilda Vena-da V.Tomashekning "Surdiyona" asari chop etildi. Unda muallif usha paytda mavjud bo’lgan kartog-rafik materiallarga asoslanib kadimgi Termiz Rulrul vayronalari sifatida belgilangan hudud-da bo’lishi kerak, deb tahmin kilgan. 1878 yil avgustda Amudaryo orkdli kechuvlarni anik-lash (rekognoscirovka qilish) chorida SHaar Rulr-ul nomi ostidagi Eski Termiz shahri shtabs-kapi­tan A.A.Bikov tomonidan ilk bor tasvirlangach, Termizning anik joyi ma`lum buldi. A. A. Bikov dare sohilidagi koyali tabiiy tepalikda joylash-gan "shahar kdl`asi, saroy hamda Termiz sultoni-ning kabri"ni, shuningdek g’ishtin sohil va ko’prik ustunlari koldiklarini kayd etgan.
SHu yilning dekabrida doktor I.L.YAvorskiy Pattakesar kishlori yakinidagi bir necha kvadrat chakirim maydonni band etib yotgan kuhna shahar harobalarini borib kurgan. Biroq, u Termiz vay-ronalarini kuzdan kechirganini bilmay ham k,ol-gan. I. L. YAvorskiyning nashr kilingan kundali-gida guyoki shahar harobalari Haydar nomi bilan yuritilgani kursatilgan, shuningdek yo’l yokdsida joylashgan, uch belborli kitobasi bo’lgan, pishiq g’ishtdan ko’tarilgan minora tavsifi ham berilgan.
1879 yil avgustda geolog I.V. Mushketov, bota­nik N.A.Sorokin, muhandis N.L.Lyapunov, tarji-mon N.F.Jukov hamda yozuvchi N.N.Karazindan ibo-rat tarkibda Samara ilmiy ekspediciyasi Termiz-ga keldi. Ekspediciya ishtirokchilari Rulgul shah,-ri va uning kal`asi Zunnunobod turrisida ayrim afsonalarni yozib olishgan, harobalarning bir nechta rasmini chizishgan hamda Hakim at-Termiziy kabrtoshidagi lavhalardan nusha kuchirishgan. K,al`a tavsifida dare tomonida kirish darvoza-sini eslatuvchi g’ishtin ravok, uning karshisida Amudaryo sohdlida esa pishiq g’isht yotkizilgan sah,n borligi eslatib utilgan. Dare bo’ylab chuzilib yotgan, dare sohi lbu yi yo’li va bandargoh koldiri deb hisoblapgan g’ishtin ustunlar ham kayd etil­gan.I.V.Mushketov gapiga k.araganda, numizmatik topilmalar orasida yunoy tangalari kup bo’lgan. Alohida bo’yumlardan Hakim at-Termiziy mozori hamda shahardan bir yarim chakirim masofada joy­lashgan, balandligi 8 sajenli, yirik hom g’isht-dan ko’tarilgan minora tanasi, aftidan, Zurmola bo’lsa kerak, tavsiflangan. Halk uni shamol te-girmonining koldiri deb hisoblagan, uning kuri lishini esa afsonaviy hukmdor Kashtasb davriga olib borib takagan. F. N. Jukov Payrambarorol-da bo’lib, Zulkifl mozori hakida dastlabki ma`-lumotlarni e`lon kdlgan. SHunday kilib, ushbu ekspediciya asarlarida Eski Termiz va uning yodgorliklariiing batafsil tavsifi mavjud.
Mahsus gidrometrik va gidrografik tadkikot olib borgan dengizchi N.N.Zubov usha yili Termiz harobalarini borib kurgan. U, jumladan, Amu-daryoning ung sohilidagi Oktepa deb ataladigan tik k,iyali dunglikni eslatib o’tgan. U erda Rul-rul shahri harobalari va Termiz sultoni kdbri bo’lib, aftidan, kdl`a bo’lishi kerak.
1881 yil aprelda francuz sayyohi G.Boy'valo va rassom G.Kapyu Termizni borib kurdilar. G.Kapyu yodgorliklarning aslga juda shartli ravishda turri keladigan bir necha rasmini chizdi. G.Bonvalo Rul-rul harobalarida kdl`ani va ko’prikning kdrrok-dagi ustuni koldikdarini bafurja kurib chikdi. G.Bonvalo uz tavsifida SHerobod yo’lidagi mi­nora yonidagi binolar majmuiga katta urin aj-ratgan, u erda g’ishtdan terilgan, guyoki fakat iy-mon bilan borlik matndan iborat bo’lgan lavh,a kdsmidan nusha kuchirgan. ^shandayok u SHahri Rul-rulning tahminiy tarhini chizishga harakat kil-gan.