|
|
Afroniston
bilan chegara bo’yla barcha zastava-lar kirib tashlandi.Qizil
armiyaning Buhoroga hujumi natijasida shaharda hunrezlik bo’lib
o’tdi, okibatda ko’tglab yosh buhoroliklar va ularning
tarafdorlari halok etildi.
1918 yil martda Kogondan Termizgacha bo’lgan masofada temir
yo’l bo’zib tashlandi, uning yana tiklanmasligi uchun
juda kup temyr yo’l izlari k,ayik,larda Amudaryo orqali Afronistonga
juna-tildi. Termiz Turkistonning boshkd shaharlari-dan o’zilib
qoldi.
 |
shahar
aholisi hayotiga katta havf turildi, aholi turli yhllar
bilan shaharni tark eta boshladi. 1918 yil yozida bu yerda
kolgan oilalar soni 400 dan (1500 nafar odam) oshmas-di.
K,olgan aholi sarosimada kal`aga kirib oldi, chunki kal`a
devorlari ortida amir va uning she-roboddagi begi - Tuhtamish
hukmronligi davom etardi.shahar kengashi Termizda kolgan
aholiga mu-rojaat qilib, shaharni amir kushinidan mudofaa
kilishga da`vat etdi. |
shoshilinch tarzda Termiz mudofaasi buyicha
qizil gvardiyachilar otryadlari to’zildi, ular 1918 yil o’rtasigacha
mudofaa hiz-matida bulishdi, sung shu yil iyo’lda rasman tar-katib
yuborildi-da, ularning negizida Termiz gar-nizonining qizil gvardiyachi
qismlari to’zildi.
Turkiston bol'sheviklari maglubiyatga uchragach, vOksalarning borishini
o’zgartirish maksadida hamda ushbu mintakdda o’zining
tayanchi sifatida Buhoro davlati kommunistik tashqilotlarini tu-zish
va mustahkamlash yo’lidan bordi. 1918 yil 25 sentyabrda Buhoro
kompartiyasi Muvakkat Marka-ziy K,umitasi to’zildi, shu yil
6 dekabrda uning dasturi ishlab chiqildi. Dastur amir hokimiyati¬ni
agdarishni o’zining bosh vazifasi sifatida e`lon qildiki,
bu markazdagi boly'levistik rah-barlar ko’rsatmasiga muvofik,
kelardi.
Moskvada muhojirlikda bo’lgan Fayzulla Hujaev inqilobchi yosh
buhoroliklarning Marka-ziy byurosini to’zdi. BKP RKP (b) dasturini
tu lik. kabul qilgan bo’lsa, F. Hujaevning 1920 yil 14 iyunda
yosh buhoroliklar konfyerenciyasida kabul qilingan dasturi mohiyatan
shariatga asos-langan bhlib, uni "adolat sharhlovchisi va kamba-rallar
himoyachisi" deb e`lon k,ildi.
Ayni mahalda 1919 yil sentyabrida to’zilgan Ros¬siya hukumatining
Turkiston ishlari buyicha ko-missiyasi (Turkkomissiya) Buhoro amiriga
karshi opyeraciya o’teazishga tayyorgarlik kurmokda edi. Amir
hukumati ham, o’z navbatida, avj olib bora-yotgan vOksalarga
tayyorgarlik ko’ra boshladi, jum ladan, yosh buhoroliklar
va kommunistlarga nis-batan keskin choralar kurdi. Amirlik poytahti-ning
o’zida 1920 yil martda 500 pafargacha odam hibsga olinib,
bir kdsmi kat l kdlindi.
Bu orada Termiz uch yil tashqi olamdan ajra-lib qoldi, chunki Surhondaryoda
1920 yil avgusti-ga qadar sovet hokimiyati fakdt Termiz va Patta-kesardagina
hukm surdi.
1920 yil 28 avgustda Turkkomissiyaning bol'¬shevik rahbariyati
Buhoro amiriga karshi jango-var opyeraciyani boshladi. Bu vadtga
kelib boly'pe-viklar amirlikning kuplab shaharlarida druji-nalar
to’zishdi. Bu drujinalarda jami 5 mingga yaqin, shu jumladan
Termizda 200 jangchi bor edi.
1920 yil 2 sentyabrda amirlik poytahti Eski Buhoro qizil armiya
tomonidan bo’tqo’l bosib olin-di va Turkkomissiya hamda
Turkiston kumondonli-gi Buhorodagi eaziyatni qo’lga olishdi.
Bu yerdan Termiz ijroiya organlariga navbatda-gi ishlar to’g’risida
ko’rsatmalar yuborila bosh-landi.
6 oktyabrda Buhoro Halk Sovet Respublikasi (BHSR) e`lon kilingach,
sobik Buhoro amirligi-ning chekka joylarida, shu jumladan Surhondaryo¬da
ham, sovet hokimiyati organlari to’zila boshla¬di. Termiz
siyosiy-ma`muriy markaz bo’lib qoldi, mintakddagi ijtimoiy-siyosiy
hayotni, uning ikti-sodiyoti va madaniyatining rivojlanishini idora
kiladigan tashqi lot lar shu yerda jamlandi.
Birok yangi davlat apparatny'y bol'shevikcha hamda bol'sheviklar
Rossiyasi scenariyasi buyicha to’zishda asrlar davomida yuzaga
kelgan mahalliy va milliy an`analar pisand kilinmadi. Surhon-daryo
hududida torlik joylarda sovet hokimiyati-ga karshilik ko’rsatila
boshlandi, uning biripchi boskdchida mahalliy aholining kupchiligi
issnchi-larga hayrihohlik bildirib, qo’llab-kuvvatladi.
Sovet larga karshi harakatni Ibrohimbek boshqardi. 1924 yil seityabriga
kelib u mayda ot-ryadlarni birlashtirdi hamda Termizga yurishni
boshladi. Ushbu guruhga karshi ko’rashish uchun Droz-dovskiy
kumondonligida mahsus brigada to’zildi.25 sentyabrda yuqori
Kuqayti kishlori yaqinida bo’lib o’tgan orir jangda
Ibrohimbek otryadlari marlubiyatga uchradi, kurboshi o’zi
esa Surhon daryosi bo’yla yuqoriga kdrab chekindi va shuidan
keyin ochik jangga kirishmadi.
Birok Surhondaryo hududida bol'sheviklar hokimiyatiga karshilik
ko’rsatish harakati 30-yil-larning boshidagina tuhtadi.
Bu davrda Termiz shahri
ho’jalik yuritishning socialistik tizimi, rejali tizim hamda
halk hujaligini kattik markazlashtirilgan boshqarish negizida rivojlandi.
Ilgari shamso’tdinov va Matchonboevga karashli bo’lgan
pahta tozalash zavodlari tiklandi. Termiz atrofida pahta maydonlari
kengaytirildi. -->>
|
|